Zmiany w specustawie pomocowej dla obywateli Ukrainy od 5 marca 2026 r.

Prezydent podpisał ustawę wygaszającą szczególne rozwiązania wprowadzone w związku z wojną w Ukrainie. Nowe przepisy wejdą w życie 5 marca 2026 r. i określają zasady przejściowe dotyczące pobytu oraz zatrudnienia obywateli Ukrainy w Polsce.

Przedłużenie legalności pobytu do 4 marca 2027 r.

Ustawa utrzymuje czasową legalność pobytu obywateli Ukrainy do 4 marca 2027 r. Dotyczy to osób, które:

• przybyły do Polski po 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi i zostały objęte ochroną czasową,
• posiadały dokumenty pobytowe (np. wizy krajowe, zezwolenia na pobyt czasowy, karty pobytu), których ważność wygasła po 24 lutego 2022 r.,
• przebywały w Polsce w ramach ruchu bezwizowego w dniu wybuchu wojny,
• korzystały z przedłużenia legalności pobytu na podstawie przepisów „specustawy”.

Przedłużenie to ma charakter tymczasowy i przejściowy. Ustawodawca przewidział dodatkowy czas na uregulowanie statusu pobytowego w oparciu o ogólne przepisy dotyczące cudzoziemców. Do 4 marca 2027 r. osoby bez statusu UKR powinny złożyć wniosek o odpowiednie zezwolenie na pobyt (np. pobyt czasowy).

Status PESEL UKR i ochrona czasowa

Osoby posiadające numer PESEL ze statusem UKR, nadany na podstawie ważnego dokumentu tożsamości, nie muszą podejmować dodatkowych czynności w celu utrzymania ochrony po 4 marca 2027 r. o ile decyzją Rady Unii Europejskiej zostanie przedłużona ochrona czasowa. Osoby z PESEL UKR zostają określone przez ustawę jako beneficjenci ochrony czasowej. W przypadku braku decyzji Rady Unii Europejskiej o dalszym przedłużeniu ochrony czasowej, ostateczny termin na złożenie wniosku o legalizację pobytu upłynie najpóźniej 2 kwietnia 2027 r.

Wprowadzono jednak istotne doprecyzowania:

• wyjazd z Polski na okres przekraczający 30 dni powoduje wygaśnięcie ochrony czasowej – niezależnie od celu wyjazdu (dotyczy to również delegowania pracownika przez polskiego pracodawcę),
• niezłożenie wniosku o nadanie numeru PESEL UKR w terminie 30 dni od dnia wjazdu do Polski będzie traktowane jako dorozumiana rezygnacja z ochrony czasowej – w takiej sytuacji ochrona wygaśnie,
• obywatel Ukrainy, który raz utracił PESEL ze statusem UKR nie ma możliwości jego przywrócenia,
• uzyskanie zezwolenia na pobyt czasowy oznacza utratę statusu UKR.

Zasady zatrudniania obywateli Ukrainy

W okresie przejściowym utrzymana zostaje uproszczona procedura zatrudniania:

• osoby z numerem PESEL UKR, z którymi zostaną zawarte nowe umowy o pracę/umowy zlecenie od 05.03.2026 r. mogą wykonywać pracę na podstawie powiadomienia o powierzeniu wykonywania pracy, składanego przez pracodawcę do 04.03.2029 r. o ile ochrona czasowa Unii Europejskiej nie zostanie wydłużona.
• obywatele Ukrainy nieobjęci ochroną czasową będą mogli kontynuować pracę na podstawie wysłanych przed 05.03.2026 r. powiadomień o powierzeniu wykonywania pracy, maksymalnie do 04.03.2029 r.

Niespójny przepis ustawy powoduje, że pojawia się wątpliwość czy na podstawie powiadomień dozwolona będzie legalizacja pracy po 04.03.2026 r. obywateli Ukrainy bez statusu UKR. Z niecierpliwością czekamy na stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Głównego Inspektoratu Pracy.

Brak takiej możliwości będzie oznaczał konieczność uzyskania zezwolenia na pracę lub rejestracji oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy.

Potwierdzenie tożsamości do 31.08.2026 r.

Obywatele Ukrainy, którym numer PESEL ze statusem UKR został nadany na podstawie oświadczenia lub innych dokumentów tożsamości niż ważny dokument podróży mają obowiązek potwierdzić swoją tożsamość w dowolnym urzędzie gminy/urzędzie miasta okazując ważny dokument podróży. Cudzoziemcy mają termin do 31.08.2026 r. Zaniechanie tej czynności będzie oznaczało utratę statusu UKR, czyli beneficjenta ochrony czasowej już od 01.09.2026 r.

Działalność gospodarcza obywateli Ukrainy po 04.03.2026 r.

Obywatele Ukrainy będą musieli zadbać o legalność pobytu w Polsce, aby zachować możliwość kontynuowania prowadzenia działalności gospodarczej.

Tylko osoby, które posiadają PESEL ze statusem UKR będą mogły otworzyć działalność gospodarczą od 05.03.2026 r. Na chwilę obecną taka możliwość będzie do 04.03.2027 r., chyba że decyzją Rady Unii Europejskiej ochrona czasowa zostanie przedłużona.

Cudzoziemcy, który planują rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce lub już ją prowadzą mają możliwość prostszego uzyskania zezwolenia na pobyt w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Do 04.03.2027 r. przedłużona została możliwość postępowania wyłączającego stosowanie jednego z ustawowych wymogów otrzymania zezwolenia.