Nowe uprawnienia PIP od 8 lipca 2026 r. Co zmieni się dla pracodawców?

8 lipca 2026 r. wejdzie w życie większość przepisów nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z 11 marca 2026 r. Zmiany znacząco wzmacniają kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie kontroli legalności zatrudnienia i mogą mieć istotny wpływ na sposób korzystania z umów cywilnoprawnych oraz współpracy B2B.

Największe znaczenie praktyczne mają nowe uprawnienia PIP dotyczące ustalania istnienia stosunku pracy.

PIP będzie mogła wydać decyzję o istnieniu stosunku pracy

Dotychczas Państwowa Inspekcja Pracy mogła jedynie kierować sprawy do sądu pracy, jeśli uznała, że dana osoba wykonuje pracę w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy.

Od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy będzie mógł:

• wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy albo
• skierować powództwo do sądu pracy o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.

Nowe kompetencje będą stosowane w sytuacjach, gdy sposób wykonywania pracy spełnia przesłanki określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, czyli m.in.:

• wykonywanie pracy pod kierownictwem,
• obowiązek osobistego świadczenia pracy,
• określone godziny i miejsce pracy,
• podporządkowanie organizacyjne,
• stała dyspozycyjność,
• wynagrodzenie za samą gotowość do pracy.

W praktyce oznacza to, że sama nazwa umowy nie będzie decydująca. Kluczowe znaczenie będzie miał rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków.

Nie każde B2B będzie zagrożone

Nowe przepisy nie oznaczają zakazu współpracy B2B ani umów cywilnoprawnych. Ryzyko dotyczy przede wszystkim sytuacji, w których współpraca formalnie ma charakter B2B lub zlecenia, ale w praktyce funkcjonuje jak klasyczny stosunek pracy.

Mniejsze ryzyko zakwestionowania współpracy występuje zwykle wtedy, gdy wykonawca:

• samodzielnie organizuje swoją pracę,
• świadczy usługi dla kilku klientów,
• ponosi ryzyko gospodarcze,
• rozlicza się za efekt lub projekt,
• może korzystać z podwykonawców,
• nie pozostaje pod bieżącym kierownictwem zlecającego.

Każdy przypadek będzie jednak oceniany indywidualnie podczas kontroli.

Najpierw polecenie usunięcia naruszeń

Nowe przepisy przewidują dwuetapowy mechanizm działania.

Wydanie decyzji administracyjnej ma być poprzedzone wydaniem polecenia usunięcia naruszeń. Dopiero brak dostosowania się do zaleceń może skutkować wydaniem decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy.

Od wydanej decyzji będzie przysługiwało odwołanie do sądu pracy. Ostateczne rozstrzygnięcie sporu nadal będzie należało do sądu.

Jakie skutki może wywołać decyzja PIP?

Decyzja o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy może wywoływać skutki nie tylko na gruncie prawa pracy, ale również:

• prawa podatkowego,
• ubezpieczeń społecznych,
• ubezpieczenia zdrowotnego,
• obowiązkowych wpłat na fundusze przewidziane w odrębnych przepisach.

Co istotne, skutki te mają obowiązywać od dnia wydania decyzji. W przypadku konieczności ustalenia wcześniejszego okresu zatrudnienia sprawa będzie rozstrzygana przez sąd pracy.

Sama decyzja stanie się wykonalna:

• po upływie terminu do wniesienia odwołania, jeśli żadna ze stron go nie złoży,
• po prawomocnym orzeczeniu sądu,
• albo po nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności.

12 miesięcy abolicji dla firm

Nowelizacja przewiduje także rozwiązanie łagodzące dla przedsiębiorców. Ustawa wprowadza 12-miesięczny okres abolicji dla podmiotów, które dobrowolnie dostosują obowiązujące umowy cywilnoprawne do wymogów prawa pracy.

Najbliższe miesiące mogą być więc kluczowe dla przeprowadzenia wewnętrznych audytów i uporządkowania modeli współpracy jeszcze przed wejściem nowych przepisów w życie.

Interpretacje indywidualne PIP – nowe narzędzie dla przedsiębiorców

Nowością w ustawie o PIP jest także zobowiązanie Głównego Inspektora Pracy do wydawania interpretacji indywidualnych.

Na wniosek podmiotu zatrudniającego Główny Inspektor Pracy będzie wydawał interpretacje dotyczące ustalenia, czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi umowę o pracę w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy.

Interpretacje:

• będą wydawane w terminie do 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku,
• będą miały formę decyzji,
• będą wiążące dla Państwowej Inspekcji Pracy,
• po anonimizacji będą publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej.

Przykłady modeli współpracy podwyższonego ryzyka

Większe ryzyko zakwestionowania współpracy może wystąpić np. wtedy, gdy osoba współpracująca:

• pracuje wyłącznie dla jednego podmiotu,
• wykonuje obowiązki codziennie w stałych godzinach,
• korzysta wyłącznie ze sprzętu firmy,
• podlega bieżącemu nadzorowi przełożonego,
• nie ma realnej możliwości samodzielnej organizacji pracy.

Z kolei niższe ryzyko zwykle dotyczy współpracy, w której wykonawca:

• sam ustala harmonogram pracy,
• świadczy usługi dla kilku klientów,
• rozlicza się projektowo,
• sam organizuje sposób wykonania usług,
• ponosi odpowiedzialność biznesową za rezultat.

Podsumowanie

• Nowelizacja ustawy o PIP od 8 lipca 2026 r. istotnie zmienia zasady kontroli zatrudnienia w Polsce. Państwowa Inspekcja Pracy otrzyma nowe narzędzia umożliwiające kwestionowanie pozornych umów cywilnoprawnych i części modeli B2B.
• Nie oznacza to jednak końca samozatrudnienia ani zakazu współpracy B2B. Kluczowe znaczenie będzie miał rzeczywisty sposób wykonywania pracy oraz stopień samodzielności wykonawcy.
• Praktyka stosowania nowych przepisów będzie kształtowała się dopiero po wejściu reformy w życie i pojawieniu się pierwszych orzeczeń sądowych.